એ જ નક્કી ના થતું....

આવવાનું કે જવાનું, એ જ નક્કી ના થતું,
ચાલવું કે થોભવાનું, એ જ નક્કી ના થતું.

જીવવાના આ બનાવો રોજ બનતા હોય છે,
શ્વાસ લઈને શું થવાનું, એ જ નક્કી ના થતું.

ધારવાની વાત નીકળીને અમે અટકી ગયા,
દર્દને ક્યાં સ્પર્શવાનું, એ જ નક્કી ના થતું.

પાંદડાએ પાનખરમાં પ્રશ્ન પંખીને કર્યો,
શું કરું હું આ હવાનું?, એ જ નક્કી ના થતું.

જે તમે આપી દીધેલું ભૂલમાં એ સ્વપ્નથી,
ઊંઘવું કે જાગવાનું, એ જ નક્કી ના થતું.

(20 April, 2011)

એકદમ ઉમટી પડ્યા

સાથ હોવાના બનાવો એકદમ ઉમટી પડ્યા,
આપણી વચ્ચે અભાવો એકદમ ઉમટી પડ્યા.

એકલા પસવારવાની પીઠ ને સાથે પીડા,
જાત સાથેના લગાવો, એકદમ ઉમટી પડ્યા.

સાવ ખુલ્લું રાખવાનું મન અને ખુલ્લું વલણ,
એમ કહેતામાં તણાવો એકદમ ઉમટી પડ્યા.

યાદ તો ટોળે વળીને લાગમાં બેઠી હતી,
આંખ બાજુના વહાવો એકદમ ઉમટી પડ્યા.

શોધતા રહીને વિસામો મેં સફર પૂરી કરી,
ને છુપાયેલા પડાવો એકદમ ઉમટી પડ્યા.

શબ્દને પકડીને રાખ્યા જીભ ઉપર મેં જેમતેમ,
પણ બિચારા હાવભાવો એકદમ ઉમટી પડ્યા.

(13 April, 2011)

તું હવે પત્થરને શું સમજાવશે?

તું હલે કે ના ચલે તો ચાલશે,

પાર તો ઘટના તને પહોંચાડશે.

એ જ વસ્તુ સાવ જુદી લાગશે,

જો નવા ચશ્મા વડે તું તાગશે.

હાથમાંથી છોને છટકી જાય પણ,

શક્યતા જાતે જ પાછી આવશે.

આંખમાંથી ઊતરે તો શું થયું?

આંસુને માથા ઉપર બેસાડશે?

એ હવે નીકળી ગયો છે વાગવા,

તું હવે પત્થરને શું સમજાવશે?

- Was Written on 6 Apr, 11

તારા નામનો દીવો ધરું

એકદમ અંધારપટની વાત માંડીને કરું
ને પછી ધીરેથી તારા નામનો દીવો ધરું.

આંગળી લઈ જાય ત્યાં ચાલ્યા જવું, પકડી કલમ
જે કર્યું ખોટું બધું કંઈ એ ય થઈ જાશે ખરું.

કેટલા ખાબોચિયામાં દરવખત ડુબ્યા પછી,
એમ કે પહોંચી જવાશે, લાવ ને દરિયો તરું.

સ્પર્શની વહેતી નદીને રોકવા મથતો રહુ ,
ટેરવે તોફાન ફંફોસી અને પાછો ફરું.

રક્તથી ચાલે હૃદય પણ એટલું પૂરતું નથી,

લાવ ધમનીમાં હવે ચિક્કાર હું શાહી ભરું.

એક ઇચ્છા આમ તો ડાહી છે એવી જાણ છે...

જીવ ઉપર આવી ગઈ એની જ આ મોંકાણ છે,

એક ઇચ્છા આમ તો ડાહી છે એવી જાણ છે.

ડૂબશે એ તો થશે કારણ વગર પંચાત બહુ,

વાતમાં એથી અમારી માપસર ઉંડાણ છે.

ધાર ઉપર જીવ્યા કર્યું છે, એ જ કારણથી હશે,

એકસરખું બેઉ અંતિમો તરફ ખેંચાણ છે.

શાંત થા દરિયા હવે માથુ પછાડે શું વળે?

છીપને પહોંચી ખબર, એ મોતીઓની ખાણ છે.

વાગવાની ખૂબ કોશિષો કરી પણ વ્યર્થમાં,

એ નજરમાં કેટલા ખૂંપેલા અઘરા બાણ છે?

મોં ઉપરથી માખ ઊડાડી એટલા માટે જ કે,

કંઈક હું યે પણ કરું છું એનુ એ પરમાણ છે.

'કાગળો' એના નથી.

હાથ હલ્લેસા નથી,

બોળવા જેવા નથી.

ચાલ ખરચી નાખીએ,

બાંધવા,ખોવા નથી.

એ જ એકલી આવશે,

સાથમાં ટોળા નથી.

એ તરફ જંજાળ બહુ,

આ તરફ મેળા નથી.

લો સવારે આથમ્યો,

સૂર્યને ડોળા નથી?

મેં ચલાવી જીંદગી,

'કાગળો' એના નથી.

ચાર, પાંચ કે ચારસો,

કારણો કહેવા નથી.

મેં જ સળગાવી દીધા,

દાટવા સહેલા નથી.

આમ એને લાગણી કહેવાય છે...

તો અને ત્યારે નકામી થાય છે,
જીંદગી તારા વગર જો જાય છે.

એટલે તો પંખીઓ ઊડ્યા નહી,
વૃક્ષનુ મન રાતનું કચવાય છે.

મોજ કરવાની ગમે દરિયા તને,
નાવને તારી જ ચિંતા થાય છે.

તું જરૂરી સૂચનાઓ આપ ના,
કીડીઓ lineમાં office જાય છે.

તું ભલે હથિયાર માફક વાપરે,
આમ એને લાગણી કહેવાય છે.

આપણી અંદર એ બેસી શું કરે?
એમના હીસાબ ક્યાં મંગાય છે?

તું કહે છે એકદમ ખાલી ને ખમ,
તો પછી આ રોજ શું વપરાય છે?

છેક પહોંચીને પછી પાછા વળ્યા,
ટોચ પર તો શ્વાસ બહુ રુંધાય છે.

(Was Written on 16 Feb, 2011)

સાથે સાથે તમે ચાલ્યા સજન

સાથે સાથે તમે ચાલ્યા સજન પછી લગરીક મલક્યાનું મને યાદ છે

આપણા સંબધની આ બારી ખૂલીને એના આકાશ થવાની આ વાત છે.

હાથમાં મળ્યો’તો હાથ એકમેકનો, ને થયું તું જીવતરનો બેલી છે,

સાવ રે સૂકા ઓલા વૈશાખી આકાશે જાણે ઉતરી આ શ્રાવણની હેલી છે

સાથે સાથે તમે ચાલ્યા સજન પછી લગરીક મલક્યાનું મને યાદ છે

ક્યારે ઉગ્યો’તો એ ઝીણો ખાલીપો કે ઈચ્છાનું ઉપવન આ ખાખ છે,

અમથું આ આયખું વીતી ગયુને હવે શમણા વેંઢાર્યાનો થાક છે.

સાથે સાથે તમે ચાલ્યા સજન પછી લગરીક મલક્યાનું મને યાદ છે

આપણા સંબધની આ બારી ખૂલીને એના આકાશ થવાની આ વાત છે.

સહેજ અડક્યા જેવું....

સહેજ અડક્યા જેવું તો કંઈ આપણે મળ્યા,

અને એની મને ન્હોતી જાણ,

અડક્યાની ઘટનાને શ્વાસમાં ભરીને,

એણે પૂજ્યા’તા શ્રદ્ધાના પા’ણ.

મારી એ યાદ એનું ખારું ચોમાસું તોય આપી નીરાશાને આણ,

મારી પ્રતીક્ષાને આંખોમાં ખડકી એણે ખોદી ઉજાગરાની ખાણ.

સહેજ અડક્યા જેવું તો કંઈ આપણે મળ્યા,

અને એની મને ન્હોતી જાણ

આપણી એ વારતા આવડી તને, ને મારા કોરા રહ્યાના એંધાણ,

પાસે આવીને જરા કાનમાં કહ્યું હોત, ‘સમાલ બેલી આપણું વ્હાણ’

સહેજ અડક્યા જેવું તો કંઈ આપણે મળ્યા,

અને એની મને ન્હોતી જાણ

છે તો છે - ભાવેશ ભટ્ટ 'મન'

છિદ્રવાળું વહાણ છે તો છે,

પાણીને એની જાણ છે તો છે.

એ ભલે ફૂલછાબ જેવો છે,

પણ ફૂલોથી અજાણ છે તો છે.

કામ બીજું હવે રહ્યું છે કયાં?

શ્વાસની ખેંચતાણ છે તો છે.

હું દિવસને નથી મળ્યો ક્યારેય,

કોઈને ઓળખાણ છે તો છે.

જેવું જીવ્યા છીએ લખ્યું એવું,

સાવ નબળું લખાણ છે તો છે.

- ભાવેશ ભટ્ટ 'મન'

એક ગુલમહોર આંખને કનડે કહું ને તું મળે

એક ગુલમહોર આંખને કનડે કહું ને તું મળે

સહેજ મરમર કાનને અડકે કહું ને તું મળે

એક તો તને હું ‘રેશમ’ કહું કે ‘તું’, એનીજ ગડમથલમાં રહું છું,

ને પછી અહીંયા હઉં કે સ્વપ્નમાં, તારી જ દડમજલમાં રહું છું.

એક કોયલ બાગમાં ટહૂકે કહુંને તું મળે

સહેજ મરમર કાનને અડકે કહુંને તું મળે

આપણે મળીએ એ મોસમને બધાએ ‘વાસંતી’ કંઈ નામ દીધૂં છે.

ધારોકે તું ના હોય એવા સમયને ‘પાનખર’ કહેવો એમ કીધૂં છે.

એક વાદળ આભને અડકે કહુંને તું મળે

સહેજ મરમર કાનને અડકે કહુંને તું મળે

(Was written in 98-99)

ચાદરો લંબાય છે

ટૂંટિયાની ટેવ જ્યારે સાવ છૂટી જાય છે,

તો તમારા પગ પ્રમાણે ચાદરો લંબાય છે.

ઊંબરો કાયમથી ઊભો છે હજી પણ ત્યાં ને ત્યાં,

બહાર કે અંદર જવાનો અર્થ ક્યાં સમજાય છે?

એમ કહીને જીવવાનું એમણે છોડ્યું હતું,

શ્વાસની ઘટનાનો છેડો દૂરથી વરતાય છે.

છેક છેલ્લે વારતામાં પાના કોરા રાખવા,

'Mood' માફક અંત જેને જે ગમે વંચાય છે.

હાર કે ગજરો થવાનું એકદમ નક્કી હશે?

ડાળ પરના ફૂલમાં કાણું જ ક્યાં દેખાય છે?

એ ભાઈ જા, નથી! - ગુંજન ગાંધી

બે વર્ષ પહેલા લખેલી ગઝલ છંદ દોષ દૂર કરી અને નવા બે શેર સાથે ફરીથી -

આવી ચડે અચાનક એમાં મજા નથી,
તું હોય છો ને ઈશ્વર, મારી રજા નથી.

એકાદ હો તો માંડી હું વાત પણ કરું,
એના ઘણા ગુનાની કોઈ સજા નથી.

મંદિરની જેમ ઈશ્વર પત્થર બની જતે,
સારું થયું કે ઘર પર કોઈ ધજા નથી.

એ પાંદડાએ ખરતાં બસ એટલું કહ્યું:
'ખરવામાં છે ને એવી કોઈ મજા નથી.'

છતની જ સાથે સાથે, આકાશ પણ ગયું,
છે ડોક તો યે ઊંચી, એ પણ સજા નથી?

શાળા બહાર પહોંચ્યો વિસ્મય ખરીદવા,
તો ફેરિયાએ કીધું, 'એ ભાઈ જા, નથી!'

ગઝલ - ઉદયન ઠક્કર

ઉદયન ઠક્કરના કાવ્યસંગ્રહ 'સેલ્લારા'માંથી એમની એક સદાબહાર ગઝલ -

રોજ સાંજે પંખીઓના મોરચા મંડાય છે
વ્રુક્ષની માલિકી બાબત માગણીઓ થાય છે

એક સૂકા પાનની રેખામાં ઠેબાં ખાય છે
એ પવન બ્રહ્માંડભરનો ભોમિયો કહેવાય છે?

અસ્તરેખા જોઈને સૂરજની, કૂકડાએ કહ્યું,
'આપના પ્રારબ્ધમાં બહુ ચડઊતર દેખાય છે'

બાલદી, શીશી, તપેલી, પ્યાલૂં, ડબ્બો, ટોપિયું
ફૂલ જ્યાં બોળે ચરણ ત્યાં ફૂલદાની થાય છે

ક્યાંક તો જાતો હશે એ, માનીને ચાલ્યો હતો
પણ હવે રસ્તો પૂછે છે, 'ભાઈ, તું ક્યાં જાય છે?'

થઈ જાય છે...રઈશ મનીઆર

કવિતાના દિપોત્સવી અંકમાંથી મારા પ્રીય શાયર શ્રી રઈશ મનીઆરની એક ગઝલ...

પાંખ વીંઝ્યે ઉડ્ડયન થઈ જાય છે.
ઘર નથી એનું ગગન થઈ જાય છે.

પ્રાતઃકાળે પંખીના ટહુકા વડે,
આંગણે કીર્તન ભજન થઈ જાય છે.

રાહ જોતું હોય છે પહેલું કીરણ,
ખોલતા બારી શુકન થઈ જાય છે.

ઓસબિંદુથી નમે છે પાંદડી,
એક ટીપાનું વજન થઈ જાય છે.

ભાગતી ખૂશ્બુનો એ પીછો કરે,
આ હવા ત્યારે પવન થઈ જાય છે.

એક ફોટો જોઉં એટલે...સંદિપ ભાટિયા

તસવીર જોઉં છું ઉર્ફે આંખોથી ચૂમું છું ઉર્ફે રંગોના રેખાના જંગલમાં રખડું છું મજા કરું છું
છ બાવનની લોકલમાં બેઠો છું તારો ફોટો લઈ ને પરીકથાના દશ્યોમાં હું આવજા કરું છું

કોયલ મારા શ્વેત શ્યામ દિવસોમાં રંગોના ઇંડા સેવે છે
બરછટ આંખોને ઝાકળનું ટીપું આંજી મેઘધનુષ જોવા ટેવે છે

ભુલાયેલા પૂર્વજ જેવા લીલા વૃક્ષનો ફોટો ટાંગ્યો ડ્રૉઇંગરુમની ભીંતે ઉર્ફે ઋણ એ રીતે અદા કરું છું

સડક સેપિયા હાંફ સેપિયા રસ્તા કોરે રમી રહેલા બચપણનું આકાશ સેપિયા
મુંબઈનો અંધાર સેપિયા ચીમનીમાંથી ઊગી રહેલા સૂરજનો અજવાસ સેપિયા

ચર્ચગેટ પર ઘડી બેઘડી પોરો ખાતી લોકલ ઉર્ફે મારી ખાલી છાતીમાં હું દશ્યોનો દરબાર ભરું છું

મનવત ગઝલ - ગુંજન ગાંધી

આ તરફ કે તે તરફ એ પૂછવાનું હોય છે,
ને પછી પેલી તરફ આગળ જવાનું હોય છે.
આપવું જો હોય તો આપી દે, તડપાવીશ નહિં,
આ જ, કાયમ આ જ મારે માંગવાનું હોય છે.
સાંજ પડતા થઈ ગયું અખબાર પણ પસ્તી પછી,
સાંજ આવે જીંદગીમાં, ચેતવાનું હોય છે.
સાથ અંધારા સુધી કેમ ના આપે બધા?
જાણવા જાતે જ પડછાયો થવાનું હોય છે!
આંખવત કે હાથવત કે દંડવત પૂરતું નથી,
બારણાની બહાર મનવત ચાલવાનું હોય છે.

- ગુંજન ગાંધી

Written in July, 2008. Updated on 10.10.10 and 18.01.13.

જ્યારે કલા, કલા નહીં, જીવન બની જશે - મરીઝ

જ્યારે કલા, કલા નહીં, જીવન બની જશે,
મારું કવન જગતનું નિવેદન બની જશે.

શબ્દોથી પર જો દિલનું નિવેદન બની જશે,
તું પોતે તારા દર્દનું વર્ણન બની જશે.

જે કંઈ હું મેળવીશ હંમેશા નહીં રહે,
જે કંઈ તું આપશે તે સનાતન બની જશે.

મીઠા તમારા પ્રેમના પત્રો સમય જતા,
નહોતી ખબર કે દર્દનું વાચન બની જશે.

તારો સમય કે નામ છે જેનું ફક્ત સમય,
એને જો હું વીતાવું તો જીવન બની જશે.

તારું છે એવું કોણ કે માંગે સ્વતંત્રતા!
મારું છે એવું કોણ કે બંધન બની જશે.

આંખો મીંચીને ચાલશું અંધકારમાં 'મરીઝ',
શંકા વધી જશે તો સમર્થન બની જશે.

તો કહેજે મને તું - ગુંજન ગાંધી

ઉદાસી વેડફી જો નાખવાની હોય તો કહેજે મને તું,
સુગંધી સાચવીને રાખવાની હોય તો કહેજે મને તું.

બધા સુખની, બધા દુ:ખની કથા તારે જ હસ્તક રાખ પણ,
કથા સંજોગની આલેખવાની હોય તો કહેજે મને તું.

કે જે શબરી એ ચાખ્યા’તા અને જે તે ન’તા ચાખ્યા કદી પણ,
એ ભક્તિ બોરની જો ચાખવાની હોય તો કહેજે મને તું.

હજી હમણાં સુધી ખુલ્લી હતી જે શક્યતાઓની, ને ક્ષણની,
એ બારી સહેજ અમથી વાખવાની હોય તો કહેજે મને તું.

નવેસરથી જ તારો ન્યાય કરવાની મને આપી છે સત્તા,
જરા શ્રધ્ધાને નમતી જોખવાની હોય તો કહેજે મને તું.


(Was posted on Tahuko on June 21, 2008 - http://tahuko.com/?cat=377)

એક આંગળ ચાર દોરા બે તસુ - કૈલાસ પંડિત

શ્રી ચિનુ મોદી અને કૈલાસ પંડિતે સુખનવર શ્રેણી હેઠળ ઓક્ટોબર, ૧૯૯૧માંએ વખતના જાણીતા શાયરોમાંથી થોડાકની ગઝલોનો, દરેક શાયર માટે એક એમ સંગ્રહ કર્યો હતો. એમાં સુખનવર કૈલાસ પંડિત શ્રેણીમાં એમના માટે ચિનુ મોદીએ લખેલી પ્રસ્તાવનાનો થોડો ભાગ જોઈએ...

"મૂળ મધ્યપ્રદેશનો આ શખ્સ ગુજરાતી ગઝલ માટે પોતાનો પનારો પાડ્યા પછી દૂધ ભાષામાં લખવાનું ભૂલી જાય, એવી પ્રશસ્તિ પામી ગયો છે. એ શખ્સ એટલે કૈલાસ પંડિત, પ્રેમભર્યા તોફાનનું બીજું નામ. એ અજગર જેટલા મોટા મુંબઈને રોજ હરણની ગતિથી ખૂંદે છે.

એની ગઝલોમાં સવારના ખુશનુમા તડકાની કોમળતા છે, પણ કેટલીક ગઝલોમાં કાળી રાતના નિબિડ અંધકારની ઉદાસી સ્પર્શવા મળે છે.

***
તારી વ્યથા કબૂલ, મને એક હદ સુધી,
આંસુ બનીને આંખમાં કાયમ ન આવ પણ
***
આ ગલીથી એ અમસ્તા નીકળે
ને પછી ઘરઘરથી અફવા નીકળે"
***

બીજી કોઈ વધારે વાત કર્યા વગર એમની એક ગઝલ માણીએ..........

આપણું આઘાપણું છે, એક આંગળ ચાર દોરા બે તસુ,
તે છતાં મળવાપણું છે, એક આંગળ ચાર દોરા બે તસુ.

ફોનના ડાયલ મહીં છે આંખ દસ દસ પણ બધી છે આંધળી,
ને સતત ફરવાપણું છે, એક આંગળ ચાર દોરા બે તસુ.

પેચ લેતા મૂતરે છે છોકરાઓ લાલ આ ત્રિકોણમાં,
સૂર્યમાં કાળાપણું છે, એક આંગળ ચાર દોરા બે તસુ.

રાત આખી કાંપતુ બેઠું કબૂતર છાપરાની ઓથમાં,
આમ તો સરખાપણું છે એક આંગળ ચાર દોરા બે તસુ.

ભીંત ઘરને ચોતરફથી ઘેરતી ઉભી રહી છે તે છતાં,
આપણું આઘાપણું છે, એક આંગળ ચાર દોરા બે તસુ.